(Khởi Nghiệp Xanh) Từng chứng kiến hàng trăm kilôgam chuối, xoài chín bị thương lái từ chối thu mua, chị Nguyễn Thị Hạnh quyết định biến những loại trái cây tưởng như phải bỏ đi thành sản phẩm sấy đóng gói. Từ một căn bếp nhỏ với vài mẻ hàng thử nghiệm, người phụ nữ này đã từng bước xây dựng cơ sở sản xuất trái cây sấy, tạo thêm thu nhập cho gia đình và mở đầu ra ổn định cho nông sản địa phương.
Nỗi trăn trở từ những mùa trái cây rớt giá
Sinh ra trong một gia đình làm nông tại Đắk Lắk, chị Nguyễn Thị Hạnh đã quen với hình ảnh những vườn chuối, xoài và mít trĩu quả mỗi khi đến mùa thu hoạch. Tuy nhiên, niềm vui được mùa không phải lúc nào cũng đi kèm với thu nhập ổn định.
Có những năm, giá trái cây giảm mạnh. Thương lái chỉ lựa chọn những quả có kích thước đồng đều, hình thức đẹp và độ chín vừa phải. Những quả nhỏ, trầy xước nhẹ hoặc chín nhanh thường bị trả lại, dù chất lượng bên trong vẫn còn tốt.
“Có ngày gia đình tôi phải bỏ đi hàng chục kilôgam chuối vì không bán được. Nhìn công sức chăm sóc nhiều tháng nhưng đến lúc thu hoạch lại không có đầu ra, tôi cảm thấy rất tiếc”, chị Hạnh nhớ lại.
Ban đầu, chị tận dụng trái cây chín để làm bánh, nấu mứt hoặc chia cho người quen. Tuy nhiên, lượng nông sản tồn đọng quá lớn nên những cách làm này không thể giải quyết triệt để.
Từ đó, chị bắt đầu đặt câu hỏi: Làm thế nào để kéo dài thời gian bảo quản, giảm lượng trái cây bị bỏ phí và tạo ra một sản phẩm có giá trị cao hơn?
Bắt đầu bằng những mẻ sấy trong căn bếp nhỏ
Trong một lần tìm hiểu các sản phẩm chế biến từ nông sản, chị Hạnh nhận thấy trái cây sấy đang được nhiều người tiêu dùng quan tâm. Sản phẩm có thể bảo quản lâu, thuận tiện mang theo và phù hợp với xu hướng sử dụng thực phẩm có nguồn gốc tự nhiên.
Chị quyết định thử làm chuối sấy và mít sấy ngay trong căn bếp của gia đình.
Những mẻ đầu tiên không đạt kết quả như mong muốn. Có mẻ chuối bị chuyển màu, lát sấy không đều, bên ngoài khô nhưng bên trong vẫn còn ẩm. Một số mẻ khác có vị quá ngọt do chị sử dụng nhiều đường để bảo quản.
Không nản lòng, chị tiếp tục điều chỉnh độ dày lát cắt, nhiệt độ và thời gian sấy. Chị ghi chép cẩn thận từng công thức, tỷ lệ nguyên liệu và phản hồi của người dùng thử.
“Lúc mới làm, tôi không nghĩ đến chuyện mở cơ sở hay xây dựng thương hiệu. Tôi chỉ muốn tìm cách giữ lại những quả chuối, quả mít mà gia đình đã vất vả trồng được”, chị chia sẻ.
Sau gần ba tháng thử nghiệm, chị hoàn thiện được những mẻ chuối sấy dẻo có màu vàng tự nhiên, độ mềm vừa phải và không quá ngọt. Chị đóng sản phẩm vào những túi nhỏ rồi giới thiệu cho bạn bè, đồng nghiệp và khách hàng trên mạng xã hội.
Những đơn hàng đầu tiên chỉ vài trăm nghìn đồng, nhưng lại mang đến cho chị niềm tin rằng sản phẩm trái cây sấy có thể trở thành một hướng kinh doanh nghiêm túc.
Đơn hàng tăng và áp lực chuẩn hóa sản xuất
Khi lượng khách hàng tăng lên, phương pháp sản xuất thủ công bắt đầu bộc lộ nhiều hạn chế. Chất lượng giữa các mẻ chưa đồng đều, thời gian sấy kéo dài và sản lượng không đáp ứng được đơn hàng.
Đặc biệt, vào những ngày thời tiết ẩm, sản phẩm dễ bị mềm trở lại nếu quá trình đóng gói không được thực hiện đúng cách.
Chị Hạnh nhận ra rằng để kinh doanh lâu dài, sản phẩm không thể chỉ ngon mà còn phải bảo đảm vệ sinh, ổn định về chất lượng và có thời hạn bảo quản rõ ràng.
Chị dành phần lớn số tiền tiết kiệm để cải tạo khu sản xuất, mua bàn inox, máy cắt lát, thiết bị đóng gói và máy sấy thực phẩm. Khu vực tiếp nhận nguyên liệu, sơ chế, sấy và đóng gói được bố trí riêng biệt nhằm hạn chế nhiễm chéo.
Việc chuyển từ phương pháp sấy thủ công sang sử dụng máy sấy giúp chị kiểm soát tốt hơn nhiệt độ, độ ẩm và thời gian vận hành. Nhờ đó, các lát trái cây khô đồng đều hơn, màu sắc tự nhiên hơn và chất lượng giữa các mẻ ít biến động.
Tuy nhiên, đầu tư thiết bị cũng đặt chị trước áp lực tài chính không nhỏ. Có thời điểm, chị phải sử dụng toàn bộ lợi nhuận để trả chi phí nguyên liệu, bao bì và tiền điện.
“Tôi từng lo rằng mình đã đầu tư quá nhanh. Nhưng nếu tiếp tục làm thủ công, sản phẩm không ổn định thì khách hàng cũng sẽ rời đi. Tôi xác định muốn đi đường dài thì phải làm bài bản ngay từ đầu”, chị nói.
Kiên trì thuyết phục thị trường bằng chất lượng
Thời gian đầu, sản phẩm của chị chủ yếu được bán qua mạng xã hội và các phiên chợ nông sản địa phương. Chị tự chụp ảnh, viết bài giới thiệu, đóng gói và giao hàng.
Khách hàng thường hỏi kỹ về nguồn gốc nguyên liệu, thành phần, lượng đường bổ sung và thời gian bảo quản. Một số người còn so sánh giá với các loại trái cây sấy công nghiệp đang bán phổ biến trên thị trường.
Thay vì cạnh tranh bằng giá thấp, chị Hạnh lựa chọn tập trung vào nguồn nguyên liệu địa phương và quy trình chế biến hạn chế phụ gia. Mỗi lô nguyên liệu đều được phân loại, rửa sạch và sơ chế trước khi đưa vào sấy.
Những quả bị hư hỏng, lên men hoặc không bảo đảm chất lượng sẽ bị loại bỏ. Chỉ những quả có độ chín phù hợp mới được sử dụng.
Bên cạnh chuối sấy dẻo, cơ sở của chị dần phát triển thêm mít sấy, xoài sấy, thanh long sấy và khoai lang sấy. Mỗi sản phẩm được thử nghiệm nhiều lần để xác định nhiệt độ và thời gian sấy phù hợp.
Sự kiên trì bắt đầu mang lại kết quả. Khách hàng cũ quay lại đặt hàng, đồng thời giới thiệu sản phẩm cho người thân. Một số cửa hàng thực phẩm sạch và quán cà phê cũng liên hệ nhập sản phẩm với số lượng lớn hơn.
Từ vài chục túi mỗi tuần, cơ sở của chị đã có thể cung cấp hàng trăm túi trái cây sấy mỗi tháng.
Tạo đầu ra mới cho nông sản địa phương
Khi sản lượng tăng, chị Hạnh bắt đầu thu mua trái cây từ các hộ dân trong khu vực. Chị ưu tiên những sản phẩm đạt chất lượng bên trong nhưng có hình thức không đồng đều, khó bán tại các kênh phân phối truyền thống.
Việc này giúp người nông dân có thêm đầu ra, đồng thời giúp cơ sở của chị chủ động nguồn nguyên liệu.
Theo chị, nguyên liệu dùng để chế biến không có nghĩa là có thể sử dụng trái cây kém chất lượng. Sản phẩm có thể không đẹp về hình thức, nhưng phải còn tươi, không dập nát, không mốc và bảo đảm an toàn.
Vào mùa cao điểm, cơ sở của chị tạo việc làm thường xuyên cho bốn lao động nữ tại địa phương, chủ yếu thực hiện các công việc phân loại, sơ chế, xếp khay và đóng gói.
“Trước đây, nhiều chị em chỉ có việc theo mùa. Khi cơ sở hoạt động ổn định, mọi người có thêm công việc gần nhà và chủ động thời gian chăm sóc gia đình”, chị Hạnh cho biết.
Mô hình tuy chưa lớn nhưng đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc giảm thất thoát sau thu hoạch và nâng cao giá trị nông sản.
Thay vì bán chuối, xoài hoặc mít tươi với mức giá thấp trong mùa thu hoạch rộ, nguyên liệu được chế biến thành sản phẩm có thời gian bảo quản dài hơn và có thể phân phối đến nhiều khu vực.
Khởi nghiệp không chỉ cần một sản phẩm ngon
Nhìn lại hành trình của mình, chị Hạnh cho rằng khó khăn lớn nhất không nằm ở việc tạo ra một mẻ trái cây sấy, mà là duy trì chất lượng ổn định trong hàng trăm mẻ sản xuất.
Người khởi nghiệp phải đồng thời học cách lựa chọn nguyên liệu, vận hành thiết bị, kiểm soát vệ sinh, tính toán chi phí, thiết kế bao bì và tìm kiếm khách hàng.
Chỉ cần tỷ lệ hao hụt tăng, thời gian sấy kéo dài hoặc bao bì không phù hợp, lợi nhuận của cả lô hàng có thể giảm đáng kể.
Bên cạnh đó, thị trường thực phẩm ngày càng yêu cầu cao về nguồn gốc, nhãn mác và thông tin sản phẩm. Vì vậy, chị đang hoàn thiện hồ sơ sản xuất, chuẩn hóa quy trình và xây dựng hệ thống truy xuất nguyên liệu.
Mục tiêu tiếp theo của chị là đưa sản phẩm vào các cửa hàng đặc sản, điểm du lịch và hệ thống phân phối tại những thành phố lớn. Chị cũng dự định phát triển các gói trái cây sấy có dung lượng nhỏ, phù hợp làm đồ ăn nhẹ cho nhân viên văn phòng và học sinh.
Giá trị được tạo ra từ những điều từng bị bỏ phí
Từ những mẻ chuối chín từng đứng trước nguy cơ phải đổ bỏ, chị Nguyễn Thị Hạnh đã từng bước tạo nên một sản phẩm có giá trị thương mại.
Câu chuyện của chị không phải hành trình thành công chỉ sau một đêm. Đó là quá trình liên tục thử nghiệm, thất bại, điều chỉnh và học hỏi.
Điều đáng quý nhất không chỉ nằm ở số lượng sản phẩm bán ra, mà còn ở việc những loại trái cây từng bị đánh giá thấp đã có thêm một cơ hội bước vào thị trường dưới hình thức mới.
Giữa lúc bài toán đầu ra cho nông sản vẫn còn nhiều khó khăn, mô hình chế biến trái cây sấy của chị Hạnh cho thấy một hướng đi thiết thực: ứng dụng công nghệ bảo quản, kiểm soát chất lượng và phát triển sản phẩm dựa trên chính nguồn nguyên liệu tại địa phương.
Từ căn bếp nhỏ đến cơ sở sản xuất, hành trình của người phụ nữ khởi nghiệp với trái cây sấy là minh chứng rằng một ý tưởng kinh doanh đôi khi bắt đầu rất giản dị – từ sự tiếc nuối trước những thành quả lao động đang bị bỏ phí và mong muốn tạo ra giá trị bền vững hơn cho quê hương.