Rời bỏ công việc lương cao tại TPHCM để trở về vùng đất U Minh Hạ (Cà Mau), anh Khưu Văn Chương đã chọn một con đường ít người nghĩ tới: biến trái nhàu – loài cây từng mọc hoang ven bờ vuông nuôi tôm – thành sản phẩm kinh tế có giá trị cao, mang lại lợi nhuận khoảng 2 tỷ đồng mỗi năm.
Từ cây dại thành hướng đi khởi nghiệp
Sinh ra trong gia đình thuần nông tại xã Trần Văn Thời, anh Chương sớm rời quê lên thành phố học đại học và lập nghiệp. Năm 2003, anh có công việc ổn định tại TPHCM với thu nhập khoảng 20 triệu đồng mỗi tháng – mức được xem là “mơ ước” thời điểm đó.
Bước ngoặt đến vào năm 2018, khi cha mất và đất đai gia đình không còn người trông coi. Trở về quê, anh dành nhiều tháng khảo sát điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu vùng U Minh Hạ để tìm một mô hình canh tác phù hợp. Cây nhàu nhanh chóng lọt vào “tầm ngắm”: chịu phèn tốt, ít sâu bệnh, không đòi hỏi chăm sóc cầu kỳ và có thể trồng trên bờ vuông nuôi tôm – một lợi thế lớn với đặc thù đất đai địa phương.
Dám đầu tư, dám thử nghiệm
Quyết định theo đuổi hướng đi này, anh Chương đầu tư gần 700 triệu đồng để chuyển đổi 5ha đất nuôi tôm của gia đình, trồng khoảng 15.000 gốc nhàu theo hướng hữu cơ. Tính cả chi phí cải tạo đất, giống, máy móc và xây dựng nhà xưởng, tổng vốn ban đầu lên đến gần 2 tỷ đồng.
Những ngày đầu không hề suôn sẻ. Việc chọn giống chưa phù hợp khiến nhiều cây chết hàng loạt. Thay vì bỏ cuộc, anh tiếp tục thử nghiệm các phương pháp trồng mới, điều chỉnh quy trình chăm sóc. Trong thời gian đó, vợ anh vẫn làm việc tại TPHCM để duy trì nguồn thu cho gia đình.
Sau hơn một năm, vườn nhàu bắt đầu cho trái ổn định. Cùng lúc, anh Chương chuyển sang nghiên cứu khâu quan trọng hơn: chiết xuất nước cốt nhàu. Thách thức lớn nhất là giảm mùi hăng đặc trưng của trái nhàu nhưng vẫn giữ được hoạt chất và giá trị sử dụng. Hàng trăm lần thử nghiệm đã giúp anh tìm ra công thức phù hợp, tạo nền tảng cho sản phẩm thương mại sau này.
Xây dựng sản phẩm từ phản hồi người dùng
Ban đầu, nước cốt nhàu chỉ được mang cho người thân, bạn bè dùng thử, chủ yếu là những người gặp vấn đề về xương khớp, giấc ngủ. Khi nhận được phản hồi tích cực, năm 2020, anh chính thức đưa sản phẩm ra thị trường. Không lâu sau, vợ anh cũng rời TPHCM về quê, cùng chồng xây dựng thương hiệu.
Quy trình sản xuất được kiểm soát chặt chẽ: chỉ những trái nhàu đạt độ chín từ 80% trở lên mới được chọn làm nguyên liệu. Trái sau khi rửa sạch, để ráo sẽ được ủ tự nhiên khoảng 12 tháng trước khi đưa vào máy tách dịch. Trung bình, 4kg nhàu tươi cho ra khoảng 1 lít nước cốt nguyên chất.
Để sản phẩm đủ điều kiện lưu hành, cơ sở hoàn tất đầy đủ các thủ tục kiểm nghiệm, công bố chất lượng, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm và đăng ký bảo hộ thương hiệu.
Từ thị trường nội địa đến OCOP 4 sao
Năm 2024, nước cốt nhàu của vợ chồng anh Chương được công nhận đạt chuẩn OCOP 4 sao. Hiện sản phẩm được tiêu thụ chủ yếu tại TPHCM, Hà Nội và nhiều tỉnh khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
Giá bán dao động từ 75.000 đồng/hộp 10 gói 30 ml đến 350.000 đồng/chai 750 ml, tùy dòng sản phẩm. Mỗi năm, cơ sở đưa ra thị trường hơn 10.000 lít nước cốt nhàu, mang về lợi nhuận khoảng 2 tỷ đồng.
Liên kết nông dân, tạo sinh kế địa phương
Song song với sản xuất, anh Chương mở rộng vùng nguyên liệu thông qua liên kết với nông dân địa phương. Đến nay, diện tích nhàu liên kết đạt khoảng 50ha, chủ yếu trồng trên bờ vuông nuôi tôm.
Ông Lê Hoàng Mét (xã Lương Thế Trân), một hộ cung cấp nhàu cho cơ sở, cho biết gia đình trồng khoảng 2.000 gốc, mỗi tháng thu khoảng 500kg trái. Với giá thu mua 6.000 đồng/kg, nguồn thu này mang lại trung bình khoảng 3 triệu đồng mỗi tháng.
Ngoài ra, cơ sở còn tạo việc làm thời vụ cho nhiều lao động địa phương. Chị Võ Thị Hồng Cơ cho biết, chị tranh thủ thời gian rảnh để làm công đoạn đóng gói, công việc nhẹ nhưng giúp có thêm thu nhập để trang trải học phí cho con.
Hướng đến xuất khẩu chính ngạch
Trong giai đoạn tới, gia đình anh Chương dự kiến đầu tư thêm khoảng 2 tỷ đồng để nâng cấp máy móc, nhà xưởng theo chuẩn GMP, đồng thời cải tiến mẫu mã và hương vị sản phẩm. Mục tiêu là đưa nước cốt nhàu xuất khẩu chính ngạch sang các thị trường như Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc.
“Muốn đi đường dài phải giữ chất lượng và uy tín. Khi người tiêu dùng tin, sản phẩm của mình mới đứng vững”, anh Chương chia sẻ.
Từ một loại cây từng bị xem là mọc hoang, trái nhàu hôm nay đã trở thành “chìa khóa” giúp một người con U Minh Hạ xây dựng thương hiệu, tạo sinh kế cho nông dân và mở ra hướng phát triển mới cho nông sản địa phương.