(Khởi Nghiệp Xanh) Rời bỏ công việc kiến trúc sư với nhiều cơ hội thăng tiến tại Hà Nội, anh Vũ Minh Ngọc (35 tuổi, phường Trường Thi) lựa chọn con đường ít người dám đi: trở về quê nhà, bắt đầu lại từ những thứ tưởng chừng nhỏ bé và cũ kỹ – giấm chua và muối mặn. Nhưng chính từ đó, anh đã từng bước kiến tạo nên một hệ sinh thái sản phẩm gia vị – thực dưỡng – phong thủy mang giá trị kinh tế và văn hóa bền vững.
Trở về để giữ nghề – và làm nghề theo cách mới
Sinh ra tại làng cổ Bách Cốc, anh Ngọc lớn lên cùng ký ức về những chum giấm mơ được ủ lặng lẽ trong góc bếp gia đình. Công thức giấm gia truyền được ông ngoại – cụ Nguyễn Thanh Mai, nguyên Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Dược phẩm Nam Hà – nghiên cứu và truyền lại cho mẹ anh, rồi tiếp nối sang thế hệ sau.
Trước khi gắn bó với con đường khởi nghiệp nông nghiệp, hành trình của Ngọc trải qua nhiều ngã rẽ. Năm 2010, anh trúng tuyển Đại học Bách khoa Hà Nội nhưng tạm gác bút nghiên để nhập ngũ tại Lữ đoàn 134, Binh chủng Thông tin liên lạc. Kỷ luật quân đội rèn cho anh bản lĩnh, sự bền bỉ và tư duy hệ thống – những yếu tố sau này trở thành “vốn liếng” quan trọng trên thương trường.
Xuất ngũ, anh tiếp tục theo học Đại học Kiến trúc Hà Nội, Khoa Kỹ thuật Hạ tầng, rồi lăn lộn với nghề xây dựng từ Bắc vào Nam. Nhưng càng đi xa, anh càng day dứt trước nguy cơ mai một nghề làm giấm gia truyền của gia đình. Năm 2019, anh quyết định trở về quê, mang theo khát vọng làm giàu từ chính giá trị bản địa.
Thất bại đầu đời và bước ngoặt khoa học
Khởi nghiệp từ giấm không hề lãng mạn như ký ức. Khi tiếp quản cơ sở sản xuất gia đình và mở rộng quy mô vào năm 2020, anh Ngọc sớm nhận ra khoảng cách rất lớn giữa sản xuất thủ công và sản xuất hàng hóa. Chỉ riêng công đoạn ủ cốt mơ đã kéo dài 2–3 năm, còn quá trình gieo giấm mất thêm 6–7 tháng, đòi hỏi kiểm soát nghiêm ngặt về vi sinh, nhiệt độ và môi trường.
Thiếu kinh nghiệm nhân giống men, mẻ giấm đầu tay với quy mô hơn 3.000 lít bị hỏng hoàn toàn. Không chỉ mất nguyên liệu, toàn bộ chum vại và thiết bị lọc bị đóng cặn men, buộc phải thay mới, gây thiệt hại tài chính nặng nề.
Thay vì bỏ cuộc, anh Ngọc chọn cách “làm lại từ gốc”. Anh chủ động tìm đến Khoa Vi sinh – Đại học Quốc gia Hà Nội để học hỏi về chủng men, quy trình vô trùng và kiểm soát lên men. Song song đó, anh nghiên cứu công nghệ lên men bia hiện đại, học thêm quản trị kinh doanh, thiết kế bao bì và xây dựng thương hiệu.
Chính sự kết hợp giữa bí quyết gia truyền và nền tảng khoa học hiện đại đã tạo ra bước ngoặt.
Giấm mơ trà xanh và con đường chinh phục thị trường
Sản phẩm đánh dấu sự khác biệt là giấm mơ trà xanh. Nguyên liệu được chọn lọc kỹ từ vùng chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi của Bách Cốc – loại chè lá nhỏ, sinh trưởng trên đất chua, ít chát, hậu vị ngọt thanh. Khi kết hợp với cốt mơ ngâm lâu năm, sản phẩm cho màu hổ phách đẹp mắt, hương thơm dịu và giàu chất chống oxy hóa.
Tuy nhiên, thị trường ban đầu không dễ mở cửa. Người tiêu dùng đã quen với giấm công nghiệp giá rẻ, ít quan tâm đến sản phẩm thủ công có giá thành cao. Anh Ngọc chuyển hướng tiếp cận, tập trung vào kênh thực phẩm sạch, tham gia các hội chợ OCOP và đẩy mạnh truyền thông số với thông điệp minh bạch quy trình sản xuất.
Sự kiên trì dần được đền đáp. Từ những đại lý đầu tiên tại Đồng Nai, hệ thống phân phối mở rộng ra nhiều tỉnh, thành. Các dòng giấm mơ truyền thống, giấm tỏi ớt, giấm mơ má đào liên tiếp đạt chứng nhận OCOP 3 sao trong các năm 2022–2024.
Không dừng lại ở vai trò gia vị, anh Ngọc tiếp tục phát triển giấm uống pha chế – dòng sản phẩm hướng đến xu hướng chăm sóc sức khỏe. Với độ acid dịu, kết hợp mật ong và thảo mộc, giấm uống dần thoát khỏi định kiến “chỉ để nấu ăn”, trở thành thức uống hỗ trợ tiêu hóa, được giới văn phòng và người tiêu dùng quan tâm sức khỏe đón nhận.
Nâng tầm hạt muối – từ nông sản thô đến giá trị cao
Năm 2022, anh Ngọc thành lập HTX Thanh niên Bách Cốc, mở rộng tầm nhìn sang lĩnh vực muối biển. Qua khảo sát vùng muối Bạch Long – nơi có nguồn muối tinh khiết được các công ty dược phẩm Nhật Bản tin dùng – anh nhận ra nghịch lý: diêm dân làm ra muối chất lượng cao nhưng giá trị kinh tế thấp.
Từ trăn trở đó, anh nghiên cứu và phát triển muối hầm theo phương pháp cổ truyền kết hợp triết lý thực dưỡng. Muối thô được tuyển chọn, nung trong nồi đất ở nhiệt độ 750–800°C suốt 12–14 giờ để loại bỏ tạp chất gây vị chát, giữ lại tinh thể muối mịn, vị mặn dịu và hậu ngọt. Tỷ lệ thu hồi chỉ khoảng 30%, nhưng giá trị sản phẩm tăng lên nhiều lần.
Tiếp tục tạo khác biệt, anh phát triển dòng gia vị thực dưỡng cao cấp kết hợp muối hầm, tía tô và mơ muối lâu năm, hướng đến nhóm khách hàng ăn chay và theo lối sống cân bằng âm dương. Sản phẩm không chỉ dùng nêm nếm mà còn sử dụng trực tiếp, trở thành giải pháp dinh dưỡng mang tính cá nhân hóa cao.
Song song đó, anh khai thác yếu tố văn hóa với muối phong thủy – sản phẩm được nung “hỏa biến”, đóng gói trong hũ gốm thủ công, phục vụ nhu cầu thanh tẩy không gian, quà tặng tân gia. Cách tiếp cận này đã mở ra thị trường hoàn toàn mới cho hạt muối truyền thống.
Truyền cảm hứng từ nông thôn
Những nỗ lực không mệt mỏi giúp anh Vũ Minh Ngọc liên tiếp nhận các giải thưởng uy tín về khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo. Không chỉ dừng ở sản xuất, anh còn tiên phong chuyển đổi số, đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, livestream bán hàng, kết nối trực tiếp với người tiêu dùng cả nước.
Câu chuyện của anh Ngọc cho thấy: khởi nghiệp không nhất thiết phải bắt đầu từ công nghệ cao hay vốn lớn, mà có thể khởi nguồn từ chính những giá trị truyền thống, nếu biết làm mới bằng tư duy khoa học, liên kết thị trường và tầm nhìn dài hạn. Từ chum giấm làng cổ đến hệ sinh thái gia vị xanh, hành trình ấy đang trở thành nguồn cảm hứng mạnh mẽ cho thế hệ trẻ nông thôn trên con đường làm giàu bền vững.